(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ద్రోణపర్వ - అధ్యాయ 164

॥ శ్రీః ॥
7.164. అధ్యాయః 164
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Topics
సేనాద్వయే దీపోద్యోxxxనం॥ 1 ॥
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Text

సంజయ ఉవాచ। 7-164-0x(4708)(52449)
వర్తమానే యథా యద్ధే ఘోరరూపే భయావహే।
తమసా సంవృతే లోకే రజసా చ మహీపతే॥ 7-164-1(52450)
నాపశ్యంత రణే యోధాః పరస్పరమవస్థితాః।
అనుమానేన సంజ్ఞాభిర్యుద్ధం తద్వవృధే మహత్॥ 7-164-2(52451)
నరనాగాశ్వమథనం పరమం రోమహర్షణం।
ద్రోణకర్ణకృపా వీరా భీమపార్షతసాత్యకాః।
అన్యోన్యం క్షోభయామాసుః సైన్యాని నృపసత్తమ॥ 7-164-3(52452)
వధ్యమానాని సైన్యాని సమంతాత్తైర్మహారథైః।
తమసా సంవృతే చైవ సమంతాద్విప్రదుద్రువుః॥ 7-164-4(52453)
తే సర్వతో విద్రవంతో యోధా విధ్వస్తచేతనాః।
అహన్యంత మహారాజ ధావమానాశ్చ సంయుగే॥ 7-164-5(52454)
మహారథసహస్రాణి జఘ్నురన్యోన్యమాహవే।
అన్యే తమసి మూఢాని పుత్రస్య తవ మంత్రితే॥ 7-164-6(52455)
తతః సర్వాణి సైన్యాని సేనాగోపాశ్చ భారత।
వ్యముహ్యంత రణే తత్ర తమసా సంవృతే సతి॥ 7-164-7(52456)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 7-164-8x(4709)
తేషాం సంలోడ్యమానానాం పాండవైర్విహతౌజసాం।
అంధే తమసి మగ్నానామాసీత్కిం వో మనస్తదా॥ 7-164-8(52457)
కథం ప్రకాశస్తేషాం వా మమ సైన్యస్య వా పునః।
బభూవ లోకే తమసా తథా సంజయ సంవృతే॥ 7-164-9(52458)
సంజయ ఉవాచ। 7-164-10x(4710)
తతః సర్వాణి సైన్యాని హతశిష్టాని యాని వై।
సేనాగోప్తౄనథాదిశ్య పునర్వ్యూహమకల్పయత్॥ 7-164-10(52459)
ద్రోణః పురస్తాజ్జఘనే తు శల్య--
స్తథా ద్రౌణిః కృతవర్మా సౌబలశ్చ।
స్వయం తు సర్వాణి బలాని రాజ--
న్రాజాఽభ్యయాద్గోపయన్వై నిశాయాం॥ 7-164-11(52460)
ఉవాచ సర్వాంశ్చ పదాతిసంఘా--
ందుర్యోధనః పార్థివసాంత్వపూర్వం।
ఉత్సృజ్య సర్వే పరమాయుధాని
గృహ్ణీత హస్తైర్జ్వలితాన్ప్రదీపాన్॥ 7-164-12(52461)
తే చోదితాః పార్థివసత్తమేన
తతః ప్రహృష్టా జగృహుః ప్రదీపాన్॥ 7-164-13(52462)
దేవర్షిగంధర్వసురర్షిసంఘా
విద్యాధరాశ్చాప్సరసాం గణాశ్చ।
నాగాః సయక్షోరగకిన్నరాశ్చ
హృష్టా దివిస్థా జగృహుః ప్రదీపాన్॥ 7-164-14(52463)
దిగ్ధైర్వతేభ్యశ్చ సమాపతంతో--
ఽదృశ్యంత దీపాః ససుగంధితైలాః।
విశేషతో నారదపర్వతాభ్యాం
సంబోధ్యమానాః కురుపాండవార్థం॥ 7-164-15(52464)
సా భూయ ఏవ ధ్వజినీ విభక్తా
వ్యరోచతాగ్నిప్రభయా నిశాయాం।
మహాధనైరాభరణైశ్చ దివ్యైః
శస్త్రైశ్చ దీప్తైరపి సంపతద్భిః॥ 7-164-16(52465)
రథేరథే పంచ విదీపకాస్తు
ప్రదీపకాస్తత్ర గజే త్రయశ్చ।
ప్రత్యశ్వమేకశ్చ మహాప్రదీపః
కృతాస్తు తైః పాండవైః కౌరవేయైః॥ 7-164-17(52466)
క్షణేన సర్వే విహితాః ప్రదీపా
వ్యాదీపయంతో ధ్వజినీం తవాసు॥ 7-164-18(52467)
సర్వాస్తు సేనా వ్యతిసేవ్యమానాః
పదాతిభిః పావకతైలహస్తైః।
ప్రకాశ్యమానా దదృశుర్నిశాయాం
యథాంతరిక్షే జలదాస్తడిద్భిః॥ 7-164-19(52468)
ప్రకాశితాయాం తు తతో ధ్వజిన్యాం
ద్రోణోఽగ్నికల్పః ప్రతపన్సపత్నాన్।
రరాజ రాజేందర సువర్ణవర్మా
మధ్యం గతః సూర్య ఇవాంశుమాలీ॥ 7-164-20(52469)
జాంబూనదేష్వాభరణేషు చైవ
నిష్కేషు శుద్ధేషు శరాసనేషు।
పీతేషు శస్త్రేషు చ పావకస్య
ప్రతిప్రభాస్తత్ర తదా బభూవుః॥ 7-164-21(52470)
గదాశ్చ శైక్యాః పరిఘాశ్చ శుభ్రా
రథేషు శక్త్యశ్చ వివర్తమానాః।
ప్రతిప్రభారశ్మిభిరాజమీఢ
పునఃపునః సంజనయంతి దీపాన్॥ 7-164-22(52471)
ఛత్రాణి వాలవ్యజనాని ఖంగా
దీప్తా మహోల్కాశ్చ తథైవ రాజన్।
వ్యాఘూర్ణమానాశ్చ సువర్ణమాలా
వ్యాయచ్ఛతాం తత్ర తదా విరేజుః॥ 7-164-23(52472)
శస్త్రప్రభాభిశ్చ విరాజమానం
దీపప్రభాభిశ్చ తదా బలం తత్।
ప్రకాశితం చాభరణప్రభాభి--
ర్భృశం ప్రకాశం నృపతే బభూవ॥ 7-164-24(52473)
పీతాని శస్త్రాణ్యసృగుక్షితాని
వీరావధూతాని తనుచ్ఛదాని।
దీప్తాం ప్రభాం ప్రాజనయంత తత్ర
తపాత్యయే విద్యుదివాంతరిక్షే॥ 7-164-25(52474)
ప్రకంపితానామభిధాతవేగై--
రభిఘ్నతాం చాపతతాం జవేన।
వక్రాణ్యకాశంత తదా నరాణాం
వాయ్వీరితానీవ మహాంబుజాని॥ 7-164-26(52475)
మహావనే దారుమయే ప్రదీప్తే
యథా ప్రభా భాస్కరస్యాపి నశ్యేత్।
తథా తదాఽఽసీద్వజినీ ప్రదీప్తా
మహాభయా భారత భీమరూపా॥ 7-164-27(52476)
తత్సంప్రదీప్తాం బలమస్మదీయం
నిశాంయ పార్థాస్త్వరితాస్తథైవ।
సర్వేషు సైన్యేషు పదాతిసంఘా--
నచోదయంస్తేఽపి చక్రుః ప్రదీపాన్॥ 7-164-28(52477)
గజేగజే సప్త కృపాః ప్రదీపా
రథేరథే చైవ దశ ప్రదీపాః।
ద్వావశ్వపృష్ఠే పరిపార్శ్వతోఽన్యే
ధ్వజేషు చాన్యే జఘనేషు చాన్యే॥ 7-164-29(52478)
సేనాసు సర్వాసు చ పార్శ్వతోఽన్యే
పశ్చాత్పురస్తాచ్చ సమంతతశ్చ।
మధ్యే తథాఽన్యే జ్వలితాగ్నిహస్తా
వ్యదీపయన్పాండుసుతస్య సేనాం॥ 7-164-30(52479)
మధ్యే తథాఽన్యే జ్వలితాగ్నిహస్తాః
సేనాద్వయేఽపి స్మ నరా విచేరుః॥ 7-164-31(52480)
సర్వేషు సైన్యేషు పదాతిసంఘా
విమిశ్రితా హస్తిరథాశ్వబృందైః।
వ్యదీపయంస్తే ధ్వజినీం ప్రదీప్తా--
స్తథా బలం పాండవేయాభిగుప్తం॥ 7-164-32(52481)
తేన ప్రదీప్తేన తథా ప్రదీప్తం--
బలం తవాసీద్బలవద్బలేన।
భాః కుర్వతా భానుమతా గ్రహేణ
దివాకరేణాగ్నిరివాభిగుప్తః॥ 7-164-33(52482)
తయోః ప్రభాః పృథివీమంతరిక్షం
సర్వా వ్యతిక్రంయ దిశశ్చ వృద్ధాః।
తేన ప్రకాశేన భృశం ప్రకాశం
బభూవ తేషాం తవ చైవ సైన్యం॥ 7-164-34(52483)
తేన ప్రకాశేన దివం గతేన
సంబోధితా దేవగణాశ్చ రాజన్।
గంధర్వయక్షాసురసిద్ధసంఘాః
సమాగమన్నప్సరసశ్చ సర్వాః॥ 7-164-35(52484)
తద్దేవగంధర్వసమాకులం చ
యక్షాసురేంద్రాప్సరసాం గణైశ్చ।
హతైశ్చ శూరైర్దివమారుహద్భి--
రాయోధనం దివ్యకల్పం బభూవ॥ 7-164-36(52485)
రథాశ్వనాగాకులదీపదీప్తం
సంరబ్ధయోధం హతవిద్రుతాశ్వం।
మహద్బలం వ్యూఢరథాశ్వనాగం
సురాసురవ్యూహసమం బభూవ॥ 7-164-37(52486)
తచ్ఛక్తిసంఘాకులచణ్·డవాతం
మహారథాభ్రం గజవాజిఘోషం।
శస్త్రౌగవర్షం రుధిరాంబుధారం
నిశి ప్రవృత్తం రథదుర్దినం తత్॥ 7-164-38(52487)
తస్మిన్మహాగ్నిప్రతిమో మహాత్మా
సంతాపంయన్పాండవాన్విప్రముఖ్యః।
గభస్తిభిర్మధ్యగతో యథాఽర్కో
వర్షాత్యయే తద్వదభూన్నరేంద్ర॥ ॥ 7-164-39(52488)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ద్రోణపర్వణి ఘటోత్కచవధపర్వణి చతుర్దశరాత్రియుద్ధే చతుఃషష్ఠ్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 164 ॥

Mahabharata - Drona Parva - Chapter Footnotes

5-164-6 అంధే ఆంధ్యహేతౌ॥
5-164-8 వో యుష్మత్సంబంధినాం మనః కిం కింవిధం।
కాతరం ధృష్టం వేత్యర్థః॥
5-164-10 తత ఇతి। ద్రోణ ఇత్యపకృయతే।
తేషాం సైన్యానాం వ్యూహమిధ్యాహృత్య యోజ్యం॥
5-164-14 దేవర్షీతి। భువి పదాతిభిర్దీపేషు గృహీతేషు దివిస్థా దేవా అపి దీపాన్ జగృహుర్యుద్ధోత్సవప్రేక్షకాః॥
5-164-164 చతుఃషష్ఠ్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.